Als je bent begonnen met het zelf instellen van je belichtingsinstellingen tijdens het fotograferen ken je de term diafragma natuurlijk al. Maar gekoppeld aan het diafragma zijn de termen ”scherptediepte” en ”bokeh”. Maar wat betekenen deze dingen eigenlijk? In dit artikel leer je alles over wat scherptediepte in een foto is en hoe je het het beste kunt gebruiken in jouw fotografie.

Wat is scherptediepte?

Scherptediepte (Engels: depth of field) is de grootte van een vlak in een foto wat scherp is. Alles wat in dat vlak valt is scherp op de foto. Dit kan van enkele millimeters tot kilometers gaan. Denk bijvoorbeeld aan een prachtige landschapsfoto waarin alles wat je ziet ragscherp is. De scherptediepte in zo’n foto is dan heel groot, want de foto is van voor tot achter scherp. Een foto van een mooie bloem waar alleen de bloem scherp is en de achtergrond helemaal wazig is heeft een kleine scherpte diepte.

Wat is Bokeh?

Bokeh (Japans voor ‘onscherp’) is een mooie benaming voor de (achtergrond) onscherpte in een foto. Deze onscherpte ontstaat door het gebruik van een grotere diafragma opening (dus een laag F-getal). Door het gebruik van een grotere diafragma opening krijg je een kleinere scherptediepte. Hoe kleiner de scherpte diepte, hoe sneller je een mooie bokeh krijgt. De achtergrond of een deel van de voorgrond wordt dan mooi wazig zodat de focus echt op het onderwerp komt te liggen.

Lichtbronnen welke in de achtergrond onscherpte zitten geven vaak een speels en creatief effect aan een foto.

Hoe gebruik je scherptediepte?

Uit automatisme kijken mensenogen altijd als eerste naar de scherpste delen in een foto. Dit komt omdat de scherpste delen in een foto vaak gaan om het onderwerp en dus het meest interessante zijn om naar te kijken. Door te spelen met verschillende diafragma instellingen kun je dus de ogen van een kijker forceren om naar een bepaald deel in de foto te kijken. Ook kun je afleidende dingen in de laten verdwijnen in de achtergrondonscherpte / bokeh.

Zoals je eerder al las is een landschapsfoto bijvoorbeeld vaak helemaal scherp van voor tot achter. Dit doet de fotograaf omdat alles in het landschap goed zichtbaar moet zijn. De rivier, het stadje en de bergen er achter zijn allemaal mooi dus alles wil je goed kunnen zien. Je weet nu dat om alles in een foto scherp te krijgen je dus een kleine diafragma opening moet gebruiken, dus een hoog F-getal zoals bijvoorbeeld F/11 of F/16.

Wil je bijvoorbeeld een mooie bloem fotograferen en de achtergrond juist wazig maken dan gebruik je een laag F-getal en dus een grote diafragma opening zoals bijvoorbeeld F/2.8. Alle andere afleidende factoren zoals grassprieten of andere bloemen verdwijnen in de wazige achtergrond / bokeh en de focus komt puur op die ene bloem te liggen. Het gebruik van een wazige achtergrond wordt veel gebruikt in macrofotografie en vooral portretfotografie.

uitleg werking diafragma
Een voorbeeld waarin de scherptediepte wordt weergegeven met de rode lijnen. Alles tussen deze lijnen is scherp en alles er buiten wordt wazig.

Scherptediepte wordt beïnvloed door 3 factoren

Dit is een heel erg belangrijk onderdeel van dit onderwerp. De grootte van het scherptedieptevlak in jouw foto wordt bepaald door 3 factoren. Veel mensen denken vaak dat het alleen maar te maken heeft met de diafragma instelling welke ze kiezen. Echter zijn er nog 2 hele belangrijke spelers welke invloed hebben op de scherptediepte, namelijk brandpuntsafstand en scherpstelafstand. Dit komt door de verhouding van de grootte van het onderwerp waarop je scherp stelt en de achtergrond achter dat onderwerp. Zonder het al te natuurkundig te maken leggen we hier onder kort uit hoe dat werkt:

Brandpunt: de grootte van een scherptediepte vlak wordt naast diafragma ook bepaald door het brandpunt van jouw lens. Dit brandpunt wordt uitgedrukt in mm’s. Hoe wijder de beeldhoek hoe groter de scherptediepte doorgaans al is met een bepaalde diafragma instelling. Een lens van 16mm heeft op F/2.8 een grotere scherptediepte dan een 50mm lens op F/2.8. Je zal met een groter brandpunt, bijvoorbeeld 50mm, daarom sneller een wazige achtergrond krijgen dan met een groothoeklens.

Scherpstelafstand: de afstand waar op wordt scherp gesteld vanaf de camera gezien verschilt natuurlijk per soort foto. Zo zal je bij een portretfoto binnen enkele meters scherpstellen op je model en bij een landschap misschien wel 500 meter ver in het beeld op een verre berg of boom. De afstand waarop je scherpstelt is net als diafragma en brandpunt een factor in de grootte van de uiteindelijke scherptediepte in je foto.

Het is helaas dus niet zo dat een 50mm lens op diafragma F/4 bijvoorbeeld altijd 5 meter scherpte diepte geeft, dit varieert op basis van brandpunt en scherpstelafstand.

Voorbeeld: Een macrofoto geschoten met diafragma F/4 zal een veel wazigere achtergrond hebben dan een landschapsfoto op F/4. Dit komt door de scherpstelafstand en brandpuntsafstand.

Wil je precies uitrekenen wat de scherptediepte is voor jouw foto bij een bepaalde diafragma instelling, brandpuntsafstand en scherpstelafstand? Dan kun je deze handige online calculator gebruiken om zo jouw ideale scherptediepte te berekenen!

EXTRA TIP

Vind jij het mooi om wazige achtergronden te creëren maar heb je geen lens die tot een laag diafragma zoals F/1.8 kan? Onderstaande 4 stappen zorgen dat jij alsnog een mooie wazige achtergrond kan maken!

  • Zoom je lens in naar het grootste aantal mm’s.
  • Zet je diafragma zo laag mogelijk.
  • Ga zo dicht mogelijk op je onderwerp staan.
  • Zorg indien mogelijk dat de achtergrond achter je onderwerp zo ver weg mogelijk is.

Wil jij nu nog meer weten over diafragma, sluitertijd en iso? Lees dan dit artikel.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *